Παρατηρώ συχνά στην Ελλάδα, πέραν του OSM, διχασμό ως το πως να χαρακτηριστεί ένας οικισμός. Χωριό, κωμόπολη ή πόλη; Το πρόβλημα δημιουργείται γιατί δεν υπάρχει καμία επίσημη αναφορά στον διαχωρισμός αυτών των χαρακτηρισμών βάσει πληθυσμού. Συνήθως η περιγραφή γίνεται κατά το δοκούν, με τα όρια αυτά να είναι θολά.
Στην Βικιπαίδεια παρατηρώ για οικισμούς άνω των 20000 κατοίκων να χαρακτηρίζονται πόλεις, αυτό σίγουρο. Για κωμοπόλεις έχω δει να γίνεται για πληθυσμούς 5000-20000. Για οικισμούς (το πολύ μικρό χωριό) δεν γίνεται λόγος, έχω δει μέχρι 70 πληθυσμό να γίνεται συνήθως, παρόλο που κάτι επίσημα στοιχεία που έχω βρει λένε κάτι άλλο
Για το OpenStreetMap, έχω δει να tagάρεται ως κωμόπολη ακόμη και με πληθυσμό 1700 περίπου κατοίκων (βλ. Καλάβρυτα). Ξέρω ότι ανά χώρα τα νούμερα διαφέρουν για τέτοιους χαρακτηρισμούς, και γι’αυτό δεν υπάρχει κάτι ενιαίο. Στην συζήτηση της σελίδας του place=town έχει τεθεί αυτό το ζήτημα και αναφέρεται ότι στο OSM τα μέρη με αυτό το tag, παίζουν με πληθυσμό 2000-100000 (για όλο τον κόσμο), με σύνηθες διάμεσο τις 10000 (το οποίο είναι και πιο ταιριαστό για την Ελλάδα κατ’εμέ).
Εσείς τι θα προτείνατε ως όρια να τίθεται για τον ασφαλή χαρακτηρισμό, στην Ελλάδα, ενός οικισμού ως οικισμό/χωριό/κωμόπολη/πόλη; Πιο πολύ το όριο μεταξύ χωριού και κωμόπολης θεωρώ έχει σημασία, μιας και είναι πιο φλου και συνήθως γίνεται κατά το δοκούν. Κατ’ εμέ, 2000 για την προκειμένη περίπτωση είναι πιο ταιριαστό.
Είναι συνδιασμός πολλών πραγμάτων.
Πολλές περιοχές ονομάζονται Κωμοπόλεις κατά προφορική παράδοση (όπως συμβαίνει και με τις Λεωφόρους)
Για μια χώρα με τάξη μεγέθους σαν την Ελλάδα, το κατώτερο όριο των 5Κ σίγουρα είναι ο αντιπροσωπευτικότερος για Κωμοπόλεις.
Για το ανώτερο, δεν παίρνω θέση.
πέρα από αυτό προσωπικά θεωρώ οτι πρώην πρωτεύουσες νομών <10χιλ μπορούν να είναι πόλεις (πχ Καρπενήσι, Πολύγυρος), όπως και χωριά που είναι έδρες δήμων μπορούν να λέγονται κωμοπόλεις.
Map-finder άστο καλύτερα μην απαντάς καθόλου (προφορική παράδοση = fail)
Γενικά όπως προαναφέρεται, υπάρχουν διχογνωμίες. Σε ορισμένους (πρώην) νομούς οι πρωτεύουσες ήταν και είναι αρκετά μικρές.
Εδώ κάποια παραδείγματα με την τελευταία απογραφή:
Γενικά κάτω από 10,000 δυσκολεύομαι να τα πω πόλεις, αλλά σε νησιωτικές περιοχές μάλλον επικρατεί λόγω εξέχουσας σημασίας του οικισμού.
Στην περίπτωση οικισμών όπως το Καρπενήσι και την Άμφισσα, δεν βλέπω μέλλον με τον όρο πόλη
Με βάση τον πληθυσμό, 2000-10000 είναι κωμόπολη (town) (πάνω από 10.000 είναι σίγουρα πόλη). Άσχετα με τον πληθυσμό, το ίδιο ισχύει για οικισμούς που έχουν κεντρικές υπηρεσίες που εξυπηρετούν ευρεία γεωγραφική περιοχή: εφορία, αστυνομία, υγεία, δημαρχεία, διοικητικές υπηρεσίες, πολλά καταστήματα κλπ, δηλαδή μια πλειοψηφία ή έστω μεγάλο πληθυσμό άσχετο με τον πρωτογενή τομέα παραγωγής. Οπότε οι έδρες (όχι «πρωτεύουσες») τον περιφερειακών ενοτήτων (πρώην νομών) μπορούν δικαιολογημένα να είναι τουλάχιστον town άσχετα με τον πληθυσμό τους.
Αναφέρεσαι δηλαδή στις έδρες των δήμων; Γιατί σε αυτή την περίπτωση, η Δημητσάνα (ως έδρα του Δήμου Γορτυνίας), παρά το ότι έχει 322 πληθυσμό βάσει της τελευταίας απογραφής, και παρά το ότι είναι και σε έκταση όχι μεγάλη, πρέπει να γίνει tag ως town και όχι ως village.
Είμαι διχασμένος σε κάτι τέτοιο, γιατί κάτι τέτοιο θα εξυπηρετούσε μόνο στο rendering για να γίνεται πιο εύκολα ο εντοπισμός αφού δεν υπάρχει town/city σε μεγάλη εμβέλεια (με zoom 11 δεν βλέπεις τίποτα στην Γορτυνία).
Όχι, αναφέρομαι στις έδρες των νομών. Εκ των πραγμάτων βέβαια όλες έχουν πάνω από 10.000 οπότε είναι πόλεις. Για τις έδρες των δήμων ή των πρώην δήμων, κατά περίπτωση. Δηλαδή οι Ταξιάρχες Τρικάλων ήταν κάποτε έδρα Δήμου, δεν είχαν ποτέ τόσες πολλές μαζεμένες κεντρικές υπηρεσίες (εκτός από Δημαρχείο;) αφού βρίσκονται δίπλα στα Τρίκαλα, οπότε πάντοτε ήταν χωριό. Στην περίπτωση της Δημητσάνας (κάποτε είχε πάνω από 2000 κατοίκους), ναι, ανταποκρίνεται στα παραπάνω κριτήρια (έχει αστυνομία, κέντρο υγείας, φαρμακεία, ΚΕΠ, ταχυδρομείο και τουλάχιστον μία τράπεζα) οπότε θα μπορούσε να είναι town, και όχι μόνο για το rendering αλλά για οποιαδήποτε χρήση ψάχνει για σημαντικούς-κεντρικούς οικισμούς.
Αν το δούμε και στους ορισμούς,
place=village: A smaller distinct settlement, smaller than a town, with few facilities available, with people traveling to nearby towns to access these.
place=town: Towns normally have a good range of shops and facilities which are used by people from nearby villages.
Άρα ουσιαστικά αυτό που θες να αποδώσουμε είναι τα λεγόμενα «κεφαλοχώρια». Δεν διαφωνώ με αυτό κατά βάση, αλλά στη πραγματικότητα πολλές από αυτές τις υπηρεσίες που αναφέρεις έχουν βρεθεί εκεί λόγω τοπικής αυτοδιοίκησης και όχι λόγω σημαντικότητας του οικισμού, και μετά με συγχωνεύσεις σιγά σιγά τις χάνουν.
Αυτό που προσπαθώ να πω είναι ότι ιστορικά μπορεί άλλος οικισμός να είναι πιο σημαντικός και για τοπικούς πολιτικούς λόγους να γίνει αλλιώτικα, και τώρα με τον Καλλικράτη να έχει αρθεί αυτό. Ειδικά σε νησιά που είχαμε πολύ μεγάλη διάσπαση δήμων, όλοι είχανε και αστυνομία και όλα!
Και τράπεζες τώρα κλείνουν σωρηδόν και στην επαρχία και στις πόλεις.
Έχω δει σε πολλά σημεία να αναφέρουν ως πόλεις την Δεσφίνα και το Γαλαξίδι, οικισμούς του πρώην Νομού και νυν Περιφερειακής Ενότητας Φωκίδας, που αποτελούν έδρες πρώην Δήμων και νυν Δημοτικών Ενοτήτων, με 1.567 και 1.761 μόνιμους κατοίκους αντίστοιχα (βάσει της απογραφής του 2021). Με αυτόν τον αριθμό δεν μπορούν να θεωρούνται πόλεις, ούτε καν κωμοπόλεις, αλλά χωριά. Βέβαια σε έκταση είναι αρκετά μεγάλοι οικισμοί.
Σίγουρα υπάρχουν κι άλλα παραδείγματα τέτοιων οικισμών, θα το ψάξω.
Τελικά, μήπως για τον χαρακτηρισμό ενός οικισμού ως πόλης δεν παίζει ρόλο μόνο ο αριθμός των μόνιμων κατοίκων, αλλά και η έκταση?
Συνήθως πολύ μεγάλα χωριά/κωμοπόλεις τις αναφέρουν κάποιες φορές ως πόλεις, απ’ ότι έχω καταλάβει, για να μην λένε κωμόπολη (ότι είναι πιο σύντομο το να λες “πόλη” δηλαδή).
Σίγουρα παίζει έναν ρόλο και η έκταση του οικισμού, αλλά θεωρώ πάλι περισσότερη βαρύτητα δίνει ο πληθυσμός. Πιο θολή γίνεται η διάκριση όταν είναι κοντά στα 2000, όπως η Δεσφίνα και το Γαλαξίδι που έχουν πάνω από 1500 και είναι σχετικά απλωτοί σε έκταση.
Στην Βικιπαίδεια, όπως κι εδώ κάποιες φορές, γίνεται προσπάθεια να ακολουθηθούν οι επίσημοι διαχωρισμοί των οικισμών, που ειλικρινά ούτε στα επίσημα δεν ισχύει κάτι επ’ ακριβώς, απλά προσπαθούμε να έχουμε μια σταθερή βάση διάκρισης οικισμών (όπως του αν το όριο κωμόπολης/πόλης είναι 10000 ή 20000).
Από 'κει και πέρα, όσον αφορά τον χαρακτηρισμό ενός οικισμού στην καθημερινή γλώσσα, σε σχετικό βαθμό δεν ακολουθεί τον επίσημο χαρακτηρισμό. Π.χ. κάποια πολύ μεγάλα χωριά μερικές φορές τα αποκαλούμε πόλεις.
Κάτι άλλο: μου φαίνεται περίεργο, οικισμοί όπως το Καρπενήσι, η Άμφισσα και ο Πολύγυρος να χαρακτηρίζονται ως πόλεις (εντάξει, κατανοώ ότι είναι πρωτεύουσες πρώην νομών) και οικισμοί με ίδιο πάνω κάτω αριθμό μόνιμων κατοίκων (π.χ. Λιτόχωρο, Αριδαία, Πολύκαστρο, Μοίρες, Μύρινα) αλλά και μεγαλύτεροι πληθυσμιακά (π.χ. Γαστούνη, Ελασσόνα, Αλμυρός, Καλαμπάκα, Χρυσούπολη, Κάτω Αχαΐα) να χαρακτηρίζονται ως κωμοπόλεις.
Οι τρεις πρώτοι οικισμοί, ως πρωτεύουσες πρώην νομών, λογικό είναι να έχουν περισσότερες δημόσιες υπηρεσίες και υποδομές. Όμως, όλοι οι οικισμοί που προανέφερα είναι έδρες καλλικρατικών δήμων. Οπότε τι έχουν επιπλέον οι τρεις πρώτοι, που δεν το έχουν οι υπόλοιποι? Ποιες προϋποθέσεις πρέπει να πληρούνται? Η ύπαρξη υποκαταστημάτων συστημικών τραπεζών, κατά τη γνώμη μου, δεν αποτελεί πλέον προϋπόθεση, καθώς στον Τύρναβο π.χ, που είναι σίγουρα πόλη (έχει γύρω στους 10.000 μόνιμους κατοίκους), έχουν κλείσει σχεδόν όλα τα υποκαταστήματα.
Θα έλεγα μάλλον ότι η ιστορική σημασία ενός μέρους συχνά έχει σημασία ακόμα και αν δεν μπορεί να θεωρηθεί αρκετά «πόλη» από τον τωρινό του πληθυσμό ή αυτοδιοικητικό ρόλο. Παίζει ρόλο για τη σημαίνουσα θέση του οικισμού και η απομόνωση του από άλλα αστικά κέντρα: Η Κάτω Αχαΐα είναι τόσο κοντά στη Πάτρα ας πούμε, που δεν μπορεί πια να αναπτύξει τέτοιο ρόλο για τα γύρω χωριά, σε αντίθεση με το απομονωμένο Καρπενήσι.
Γενικά είναι νεφελώδες το πλαίσιο και σε άλλα μέρη, δεν είναι μόνο δικό μας το πρόβλημα. Όπως λέει και o jimkats, δεν είναι πάντα σαφής ούτε καν η «επίσημη» διάκριση.
Για τις έδρες καλλικρατικών δήμων, υπήρχε πριν λίγα χρόνια μια πρόταση να γινόντουσαν “κωμοπόλεις” όσες είναι χωριά, ακριβώς λόγω της ιδιαίτερης σημασίας για την γύρω περιοχή, κι από την στιγμή που δεν είναι τόσες πολλές τέτοιες περιπτώσεις όπως με τους καποδιστριακούς δήμους. Δεν προχώρησε αυτή η πρόταση.
Για τα Καλάβρυτα (έδρα Δήμου Καλαβρύτων) που είναι 1600 κάτοικοι, εκεί μπορεί να σταθεί να είναι “κωμόπολη” λόγω επίσης και του ότι είναι σε περιοχή που μπορεί να επεκταθεί (πλαγιά προς κάμπο είναι).
Για την Δημητσάνα (έδρα Δήμου Γορτυνίας) που είναι 350 κάτοικοι, δεν μπορεί να σταθεί να είναι “κωμόπολη” στον χάρτη γιατί πέραν του υπερβολικά μικρού πληθυσμού για το όριο των 2000, βρίσκεται και σε περιοχή που δεν μπορεί να επεκταθεί εύκολα (γκρεμίλα σκέτη, όπως τα μισά χωριά της Γορτυνίας). Έτσι, παρά την σχετική απομόνωση από άλλα κοντινά μεγάλα αστικά κέντρα (Τρίπολη, Μεγαλόπολη) και την χρησιμότητα για τα περισσότερα γύρω χωριά της Αρκαδίας, δεν θα μπορούσα ποτέ να θεωρήσω ως “κωμόπολη” την Δημητσάνα δυστυχώς.
Δεν μπορώ να καταλάβω τον όρο «ψευδοδημοτική κοινότητα» που αναφέρεται στην ΕΛΣΤΑΤ. Τον εντοπίζω στην Αθήνα, στον Πειραιά, στην Θεσσαλονίκη και σε κάποια προάστιά τους (αν όχι σε όλα), σε κάποιες μεγάλες πόλεις (Πατρέων, Ηρακλείου, Λάρισας), αλλά και σε κάποια νησιά του Αιγαίου (Καλυμνίων, Λέρου κλπ).
Τι το διαφορετικό έχει η ψευδοδημοτική κοινότητα από την απλή δημοτική κοινότητα?
Καθαρά για λόγους συνοχής των δεδομένων ως λίστες, κοινώς στατιστική ευκολία. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει επίσημη αναφορά του κράτους ως ψευδοδημοτικη κοινότητα/ενότητα.
Οι καποδιστριακοί δήμοι ήταν συγχωνεύσεις κοινοτήτων. Οι πρώην κοινότητες έγιναν δημοτικά διαμερίσματα των νέων δήμων.
Μετά στον Καλλικράτη, οι προς συγχώνευση καποδιστριακοί δήμοι γίνανε δημοτικές ενότητες του καλλικρατικού δήμου, και τα καποδιστριακά διαμερίσματα δημοτικές κοινότητες εντός της δημοτικής ενότητας.
Όλες αυτές οι υποδιαιρέσεις έχουν ακόμα αυτοδιοικητικό ρόλο. Για παράδειγμα, στις δημοτικές εκλογές υπάρχουν άλλα ψηφοδέλτια για κάθε καλλικρατική ενότητα.
Σε δήμους που ουδέποτε έγινε κάτι τέτοιο, υπάρχουν “ψευδο”-βαθμίδες για να είναι όλοι οι οικισμοί στο ίδιο επίπεδο στα στατιστικά (όπως είπε και ο jimkats) αλλά δεν υπάρχει διοικητικός ρόλος.
Π.χ. Το Μαρούσι είναι ο μόνος οικισμός στον δήμο Αμαρουσίου. Δεν συγχωνεύτηκε με κανέναν, δεν έχει υποδιαιρέσεις, δεν εκλέγει ξεχωριστούς συμβούλους ανά ενότητα, κτλπ.
Στον καλλικρατικό δήμο Λαρισαίων π.χ. (ο οποίος δημιουργήθηκε από τη συνένωση των καποδιστριακών δήμων Λάρισας, Γιάννουλης και Κοιλάδας), αναφέρεται ο όρος «ψευδοδημοτική κοινότητα Λαρισαίων». Το ίδιο ισχύει και στους καλλικρατικούς δήμους Πατρέων και Ηρακλείου. Γιατί? Σκέφτομαι μήπως επειδή είναι οι τρεις μεγαλύτερες πόλεις στην Ελλάδα, μετά τα πολεοδομικά συγκροτήματα Αθήνας-Πειραιά και Θεσσαλονίκης.
Γιατί αυτές οι πόλεις χωρίζονται σε δημοτικές κοινότητες (τα παλιά δημοτικά διαμερίσματα), επειδή ως έδρες δήμων είχαν πάνω από 100000 κατοίκους, με βάση την απογραφή του 2001, και επισημοποιήθηκε με νόμο το 2006. Οχτώ οικισμοί έχουν αυτή την ιδιαιτερότητα, Αθήνα, Πειραιάς, Πάτρα, Λάρισα, Θεσσαλονίκη, Ηράκλειο, Καλλιθέα και Μαρούσι.
Εδώ ας πούμε, ο Βύρωνας δεν έχει δημοτικές κοινότητες/διαμερίσματα.
Αλλά η Δάφνη που συγχωνεύτηκε με τον Υμηττό σε νέο Καλλικρατικό Δήμο, δεν έχουν “ψεύδο” βαθμίδα γιατί όντως είναι δύο ξεχωριστές δημοτικές κοινότητες (μια η Δάφνη, μια ο Υμηττός).
